Światło spolaryzowane w leczeniu owrzodzenia goleni o nieznanej etiologii – opis przypadku

Streszczenie

W pracy przedstawiono efekty leczenia niskoenergetycznym, niekoherentnym światłem spolaryzowanym, u 41-letniej pacjentki z owrzodzeniem prawej goleni, po bezskutecznym trzymiesięcznym leczeniu tradycyjnym. Owrzodzenie poddano dwóm seriom (łącznie 30 zabiegów) codziennych, dziesięciominutowych naświetlań światłem spolaryzowanym o gęstości energii 30J/cm2, uzyskując po dwóch miesiącach ustąpienie dolegliwości bólowych, całkowite zagojenie owrzodzenia oraz zmniejszenie nasilenia odczynu zapalnego i przekrwienia skóry wokół blizny. Uzyskane wyniki wskazują, że terapia z użyciem światła spolaryzowanego stanowić może przydatną metodę wspomagającą w leczeniu chorych z owrzodzeniem goleni, korzystnie wpływającą na przyspieszenie procesu gojenia owrzodzenia, ustępowanie objawów miejscowego stanu zapalnego oraz łagodzenie towarzyszących dolegliwości bólowych.

Słowa kluczowe

leczenie wspomagające, owrzodzenie goleni, światło spolaryzowane

Wstęp

Choroby żył należą do najbardziej rozpowszechnionych chorób cywilizacyjnych [6]. W Polsce nie przykłada się należytej wagi do profilaktyki tych chorób oraz edukacji zdrowotnej w tym zakresie, a leczenie prowadzone na podstawowym poziomie opieki medycznej jest nadal niewystarczające. Najbardziej zaawansowaną postać przewlekłej niewydolności żylnej według międzynarodowej klasyfikacji chorób żył grupy Amerykańskiego Forum Żylnego (VI stopień w skali CEAP) stanowią owrzodzenia żylne [15]. W krajach rozwiniętych żylne owrzodzenia goleni są stosunkowo częstym schorzeniem i dotyczą od 0,2 do 1% populacji osób dorosłych. W Polsce owrzodzenia żylne występują u ponad 380 tysięcy osób, co stanowi około 1% populacji [11]. Owrzodzenia pojawiają się najczęściej u pacjentów z długotrwałym przebiegiem niewydolności żylnej, w której dochodzi do uszkodzenia zastawek żylnych i zaburzeń krążenia żylnego w kończynach dolnych. W wyniku tych procesów dochodzi do zastoju krwi i zwiększenia ciśnienia w naczyniach żylnych, a następnie powstawania zmian troficznych, przebarwień, wyprysków oraz pęknięć w obrębie skóry pokrywającej żylaki, którym towarzyszy uciążliwe swędzenie. W następstwie pogłębiających się systematycznie zmian troficznych powstaje strefa martwicza, a końcowym efektem jest wytworzenie otwartej rany – owrzodzenia podudzia. Ubytek w skórze powstaje najczęściej na skutek niewielkiego urazu tej okolicy lub bez uchwytnej przyczyny [10]. Do innych, rzadszych przyczyn owrzodzeń goleni należą m.in.: przewlekłe niedokrwienie o etiologii tętniczej, powikłania naczyniowe cukrzycy, zapalenia naczyń, choroby tkanki łącznej, bakteryjne infekcje skóry oraz urazy. Pomimo znacznego postępu w poznawaniu procesów odpowiedzialnych za gojenie się ran wyniki leczenia ran przewlekłych, do których należą owrzodzenia wciąż nie są w pełni zadowalające. Skuteczność leczenia farmakologicznego jest różna – jest ono długotrwałe i uciążliwe dla chorych, wiąże się z dużym dyskomfortem, a w wielu przypadkach nie przynosi oczekiwanego efektu terapeutycznego [1]. Skłonność do nawrotów choroby wymaga częstych hospitalizacji oraz przewlekłej opieki lekarskiej. W wyniku cierpienia fizycznego powodowanego przez ranę oraz niskiej skuteczności klasycznego leczenia, u chorych często występują zaburzenia nastroju, prowadzące do izolacji od otoczenia i znacznego obniżenia jakości życia. Uwzględniając powyższe uwarunkowania, od wielu lat prowadzone są badania odnośnie możliwości klinicznego wykorzystania w kompleksowym leczeniu owrzodzeń goleni róż- nych metod fizykoterapii, w tym także światłolecznictwa. Pierwszym źródłem światła wykorzystywanym w medycynie było naturalne światło słoneczne. Współcześnie światłolecznictwo to najdynamiczniej rozwijający się dział medycyny fizykalnej. Jak wynika z dotychczasowych badań doświadczalnych, organizm ludzki przetwarza energię elektromagnetyczną światła w energię elektrochemiczną, która uruchamia szereg wewnątrzkomórkowych reakcji biochemicznych stymulując przemianę materii i aktywność układu immunologicznego organizmu, co sprzyja m.in. pobudzeniu procesu regeneracji tkanek. Warto zaznaczyć, że pewien procent docierającego do nas światła słonecznego podlega zjawisku polaryzacji i prawdopodobnie właśnie ta jego część jest w dużym stopniu odpowiedzialna za właściwości terapeutyczne światła [12, 17]. Leczenie światłem spolaryzowanym – pileroterapia (Polarized Incoherent Low-Energy Radiation Therapy) znajduje coraz szersze zastosowanie m.in. w traumatologii, reumatologii, medycynie sportowej, neurologii, chirurgii oraz dermatologii [9, 12, 14]. Do pozytywnych efektów światła spolaryzowanego, wskazujących na potencjalne korzyści z jego stosowania w kompleksowym postępowaniu terapeutycznym w przypadku owrzodzeń goleni, zaliczyć należy m.in. przyspieszenie procesu gojenia ran, usprawnianie krążenia krwi w tkankach oraz pobudzanie procesów regeneracji.

Cel pracy

Celem pracy było przedstawienie efektów leczenia 41-letniej pacjentki z owrzodzeniem goleni przy użyciu światła spolaryzowanego.

Opis przypadku

41-letnia chora została przyjęta do Oddziału Klinicznego Chorób Wewnętrznych, Angiologii i Medycyny Fizykalnej, Katedry Chorób Wewnętrznych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Bytomiu z powodu utrzymującego się od trzech miesięcy owrzodzenia prawej goleni, o nieznanej etiologii. Przed przyjęciem do Oddziału Klinicznego pacjentka była przez trzy miesiące leczona farmakologicznie (neomycyna w aerozolu oraz leki przeciwzakrzepowe) w warunkach ambulatoryjnych, bez pozytywnego efektu. W wywiadzie chora nie zgłaszała przewlekłych chorób ani urazu kończyny. W dniu przyjęcia w badaniu fizykalnym stwierdzono, na przednio-bocznej powierzchni prawej goleni na wysokości około 15 cm powyżej kostki bocznej, obecność owrzodzenia o średnicy około 2,5 cm z utrzymującym się stanem zapalnym oraz widocznym wokół naciekiem i zaczerwienieniem. Skóra w okolicy owrzodzenia była cienka i błyszcząca (Ryc. 1). Zmiana była żywo bolesna przy palpacji. W wykonanym badaniu USG Doppler nie stwierdzono istotnych patologii układu tętniczego i żylnego badanej kończyny. Wobec wyników badania dopplerowskiego oraz braku wskazań do chirurgicznego opracowania rany pacjentkę po konsultacji angiologicznej i chirurgicznej zakwalifikowano do leczenia zachowawczego z wykorzystaniem terapii światłem spolaryzowanym. Przed rozpoczęciem serii zabiegów pacjentka wypełniła skrócony kwestionariusz oceny nasilenia bólu odczuwanych w okresie ostatnich trzech tygodni, w dziesię- ciopunktowej skali wzrokowo-analogowej VAS. Uzyskany wynik (5 pkt.) odpowiadał średniemu nasilaniu dolegliwości bólowych. Zabiegi wykonywano lampą Solaris (Medicolux, Polska) – szerokopasmowym, odbiciowym polaryzatorem interferencyjnym emitującym spolaryzowane, niskoenergetyczne promieniowanie elektromagnetyczne o długości fali w zakresie od 500 do 2500 nm. Stosowano następujące parametry fizyczne światła spolaryzowanego: gęstość mocy promienistej 50 mW/cm2 i gęstość energii promienistej 30 J/cm2. Czas trwania zabiegu wynosił dziesięć minut. Naświetlania wykonywane były na okolicę owrzodzenia, metodą bezkontaktową, w której aplikator umieszczony był na statywie w odległości około 5 cm od powierzchni owrzodzenia (Ryc. 2). Po każdym zabiegu na ranę w celach ochronnych zakładano opatrunek (okład nasączony jodyną z ichtiolem). Zabiegi prowadzono w dwóch seriach obejmujących każdorazowo 15 codziennych zabiegów z przerwą sobotnio-niedzielną. Przerwa pomiędzy seriami wynosiła dwa tygodnie. W trakcie trwania pierwszej sesji terapeutycznej pacjentka zgłaszała wyraźne zmniejszenie nasilenia dolegliwości bólowych. Po zakończeniu czwartego zabiegu pacjentka zgłaszała odczucie ,,swędzenia” w okolicy owrzodzenia. Stan miejscowy po zakończeniu pierwszej sesji naświetlań przedstawiono na rycinie 3. Po serii 15 pierwszych naświetlań obserwowano zmniejszenie rozmiarów obrzęku wokół owrzodzenia, a także stopniowe ustępowanie wysięku. Stan miejscowy przed rozpoczęciem drugiej serii naświetlań przedstawiono na rycinie 4. Podczas dwutygodniowej przerwy po zakończeniu pierwszej serii naświetlań obserwowano oczyszczanie się owrzodzenia z ewakuacją ropnej wydzieliny. W drugiej serii terapeutycznej stosowano te same parametry fizyczne naświetlań, natomiast w odróżnieniu od pierwszej serii, po każdorazowym naświetlaniu na zmianę zakładano aktywny opatrunek z użyciem Argosulfanu®. Podczas zabiegów pacjentka zgłaszała uczucie ,,rozpierania” i „ściągania’’ w miejscu aplikacji światła. Po zakończeniu drugiej serii naświetlań pacjentka zgłosi- ła całkowite ustąpienie dolegliwości bólowych (0 punktów w skali VAS). W trakcie leczenia obserwowano stopniowo powstawanie nowej ziarniny, a następnie intensywne naskórkowanie zarówno od brzegów rany, jak i z przetrwałych wysepek naskórka na dnie owrzodzenia. Ostatecznie owrzodzenie uległo całkowitemu zagojeniu, znacznie zmniejszyło się również nasilenie odczynu zapalnego oraz przekrwienie skóry wokół blizny. Stan miejscowy po zakończeniu całego cyklu terapeutycznego (łącznie 30 zabiegów) przedstawiono na rycinie 5. Owrzodzenie wygoiło się całkowicie po ośmiu tygodniach, zmniejszył się również proces zapalny oraz zaobserwowano zmniejszenie przekrwienia w miejscu aplikacji.

Ryc. 1. Owrzodzenie prawej goleni – stan miejscowy przed rozpoczęciem terapii światłem spolaryzowanym

Ryc. 1. Owrzodzenie prawej goleni – stan miejscowy przed rozpoczęciem terapii światłem spolaryzowanym

Ryc. 2. Technika bezkontaktowego naświetlenia światłem spolaryzowanym

Ryc. 2. Technika bezkontaktowego naświetlenia światłem spolaryzowanym

Ryc. 3. Owrzodzenie prawej goleni - stan miejscowy po zakończeniu pierwszej serii zabiegów (3 tygodnie od rozpoczęcia terapii)

Ryc. 3. Owrzodzenie prawej goleni – stan miejscowy po zakończeniu pierwszej serii zabiegów (3 tygodnie od rozpoczęcia terapii)

Ryc. 4. Owrzodzenie prawej goleni - stan miejscowy przed rozpoczęciem drugiej serii zabiegów (5 tygodni od rozpoczęcia terapii)

Ryc. 4. Owrzodzenie prawej goleni – stan miejscowy przed rozpoczęciem drugiej serii zabiegów (5 tygodni od rozpoczęcia terapii)

Ryc. 5. Stan miejscowy po zakończeniu cyklu terapeutycznego (8 tygodni od rozpoczęcia terapii)

Ryc. 5. Stan miejscowy po zakończeniu cyklu terapeutycznego (8 tygodni od rozpoczęcia terapii)

Omówienie

W leczeniu owrzodzeń goleni, ze względu na ich złożoną etiopatogenezę, najkorzystniejsze efekty terapeutyczne daje kompleksowy, wielokierunkowy model leczenia, uwzględniający synergistyczne oddziaływanie poszczególnych metod terapeutycznych. Owrzodzenia goleni (bez względu na ich etiologię) w fazie wysiękowej wymagają oczyszczania z tkanek martwiczych i wydzieliny ropnej, natomiast w okresie ziarninowania i naskórkowania konieczna jest stymulacja tych procesów [8]. Dla osiągnięcia powyższych celów w leczeniu zachowawczym oprócz farmakoterapii (leki flebotropowe poprawiające przepływ żylny, wpływające na mikro krążenie i usprawniające przepływ tętniczy) stosuje się także metody mechanicznego usprawniania krążenia w przewlekłej niewydolności żylnej, np. stopniowany ucisk (kompresjoterapię) (przeciwwskazana w owrzodzeniach o etiologii tętniczej) [3]. Ponadto do uznanych metod fizykalnego leczenia przewlekłych ran zalicza się terapię przy użyciu laserów niskoenergetycznych i magnetolaserów [13, 16], elektrostymulację wysokonapięciową [19], sonoterapię wykorzystującą terapeutyczne oddziaływanie fali ultradźwiękowej i prądu zmiennego o przebiegu pulsującym [20] oraz magnetoterapię [18]. Powyższe nowoczesne metody medycyny fizykalnej, poprzez korzystne oddziałanie biologiczne stosowanych czynników fizycznych, pobudzają procesy regeneracyjno-reparacyjne i są cennym uzupełnieniem podstawowego leczenia. Wyniki przedstawionej pracy, a także liczne dane literaturowe wskazują, że terapia światłem spolaryzowanym wykazującym silne działanie biostymulacyjne stanowić może kolejną alternatywę klasycznego leczenia owrzodzeń goleni [4, 14]. Mechanizm terapeutycznego działania światła spolaryzowanego w tych przypadkach polega na stymulacji odtwarzania sieci zniszczonych naczyń krwionośnych mikrokrążenia, zwiększaniu miejscowego ukrwienia tkanek, a także na poprawie właściwości reologicznych krwi, zwiększeniu produkcji kolagenu przez fibroblasty oraz przyspieszeniu procesu mitozy w komórkach warstwy rozrodczej naskórka [2, 4, 5, 7, 9, 12].

Wniosek

Terapia z użyciem światła spolaryzowanego stanowi przydatną metodę wspomagającą leczenie chorych z owrzodzeniem goleni, korzystnie wpływającą na przyspieszenie procesu gojenia owrzodzenia, ustępowanie objawów wtórnego stanu zapalnego oraz łagodzenie towarzyszących dolegliwości bólowych.

Piśmiennictwo

  1. Carpentier PH, Maricq HR, Biro C, Poncot-Makinen CO, Franco A (2004) Prevalence, risk factors, and clinical patterns of chronic venous disorders of lower limbs: a population-based study in France. J Vasc Surg 4;40:650—659
  2. Colić MM, Vidojković N, Jovanović M, Lazović G (2004) The use of polarized light in aesthetic surgery. Aesthetic Plast Surg 5;285:324— 327
  3. Einarsson E (1995) Compression bandages. Phlebology 8;95:19—22
  4. Iordanou P, Baltopoulos G, Giannakopoulou M, Bellou P, Ktenas E (2002) Effect of polarized light in the healing process of pressure ulcers. Int J Nurs Pract 1;8:49—55
  5. Karadag A, Birtane M, Aygit C, Uzunca K, Doganay L (2007) The efficacy of linear polarized polychromatic light on burn wound healing: an experimental study on rats. J Burn Care Res 2;28:291— 298
  6. Lacroix P, Aboyans V, Preux PM, Houles MB, Laskar M (2003) Epidemiology of venous insufficiency in an occupational population. Int Angiol 2;22:172—176
  7. Medenica L, Lens M (2003) The use of polarized polychromatic noncoherent light alone as a therapy for venous leg ulceration. J Wound Care 1;12:37—40
  8. Mekkes JR, Loots MA, Van der Wal AC, Bos JD (2003) Causes, investigation and treatment of leg ulceration. Br J Dermatol 3;148:388—401
  9. Monstrey S, Hoeksema H, Depuydt K, Van Maele G, Van Landuyt K, Blondeel P (2002) The effect of polarized light on wound healing. Eur J Plast Surg 8;24:377—382
  10. Negus D (2006) Owrzodzenia podudzi – diagnostyka i leczenie. alfamedica press, Bielsko-Biała, pp. 69—79
  11. Nelzen O, Bergqvist D, Lindhagen A (1991) Leg ulcer etiology – a cross sectional population study. J Vasc Surg 4;14:557—564
  12. Pasek J, Cieślar G, Pasek T, Sieroń A (2008) Leczenie światłem spolaryzowanym – nowe możliwości światłolecznictwa? Balneol Pol 2;50:93—99
  13. Pasek J, Misiak A, Mucha R, Pasek T, Sieroń A (2008) Nowe możliwości w fizykoterapii – magnetolaseroterapia. Fizjoter Pol 8;1:1—10
  14. Pasek J, Pasek T, Sieroń A (2008) Światło spolaryzowane w poradni rehabilitacyjnej. Rehab Prakt 3;3:22—26
  15. Sieroń A, Cierpka L, Rybak Z, Stanek A (2009) Podręcznik angiologii. alfa-medica press, Bielsko-Biała, pp. 274—276
  16. Sieroń A, Pasek J, Mucha R (2006) Lasery w medycynie i rehabilitacji. Rehab Prakt 2;1:26—30
  17. Sieroń A, Pasek J, Mucha R (2007) Światło niskoenergetyczne w medycynie i rehabilitacji. Rehab Prakt 1;2:25—27
  18. Sieroń A, Żmudziński J, Cieślar G, et al. (1991) Leczenie owrzodzeń podudzi za pomocą zmiennego pola magnetycznego. Przegl Dermatol 3;78:195—200
  19. Taradaj J (2007) Elektrostymulacja wysokonapięciowa – EWN. Rehab Prakt 1;2:28—31
  20. Taradaj J, Franek A, Dolibog P, Cierpka L, Błaszczak E (2008) Leczenie fizykalne trudno gojących się ran. Rehab Prakt 1;3:34—35