Osteoporoza - objawy, opis i leczenie

We wczesnych stadiach osteoporozy pacjenci zwykle nie odczuwają dyskomfortu ani bólu. Często dowiadują się o chorobie dopiero wtedy, gdy doznają złamania. ^[1]

Typowe objawy osteoporozy obejmują:

• Powtarzające się złamania, które występują w sytuacjach, które normalnie nie spowodowałyby złamania (drobny upadek, podnoszenie przedmiotów, a nawet zwykły kaszel),^[2]
• ból pleców,
• pogorszenie postawy i widoczne zmniejszenie wysokości ciała.^[3]

Badanie lekarskie jest zalecane w przypadku odczuwania bólu lub dyskomfortu w obszarach typowych dla złamań osteoporotycznych (na przykład nadgarstka). Ból pleców, któremu towarzyszą zauważalne zmiany w postawie, również może być powodem do wizyty u lekarza. Konsultacja lekarska w przypadku osteoporozy jest wskazana dla osób, które przyjmowały kortykosteroidy przez długi czas lub jeśli kobiety przeszły przedwczesną menopauzę. ^[9] ,^[10]

Podczas badania osteoporozy lekarz jest zainteresowany dokładnym opisem problemu, ogólnym stanem zdrowia i przyjmowanymi lekami.

Główną metodą badania jest densytometria – badanie gęstości kości i zawartości minerałów w masie kostnej.

• Jest to bezbolesna, nieskomplikowana procedura przypominająca badanie rentgenowskie.
• W zależności od wyniku lekarz oceni ryzyko złamań związanych z osteoporozą i zaleci odpowiednie leczenie.
• Powtarzana densytometria pomaga monitorować postępy i powodzenie terapii osteoporozy.^[11]

Wynikiem badania densytometrycznego jest tak zwany T-score. Jest to porównanie zmierzonych wartości z tabelarycznymi wartościami gęstości kości u młodych, zdrowych osób.

• Wartość -1 i wyższa: wskazuje na prawidłowy stan kości
• Wartość -1,1 do -2,4: łagodna utrata masy kostnej, osteopenia
• Wartość -2,5 i niższa: pacjent ma osteoporozę ^[12]

• Osteoporoza jest najczęstszą przyczyną złamań u kobiet po menopauzie i u mężczyzn w podeszłym wieku.^[13]
• Statystyki pokazują, że jedna na dwie kobiety i jeden na czterech mężczyzn w wieku powyżej 50 lat doświadczy złamania osteoporotycznego w pewnym momencie swojego życia. ^[14]
• Osteoporoza dotyka około 200 milionów ludzi na całym świecie.^[15]

Leczenie osteoporozy opiera się na wynikach densytometrii i wskaźniku T-score. Na podstawie wszystkich informacji lekarz może oszacować ryzyko złamań w ciągu najbliższych 10 lat.

Jeśli ryzyko jest niskie, leczenie nie musi opierać się na przyjmowaniu leków. Pacjenci koncentrują się bardziej na eliminacji czynników ryzyka, modyfikacji stylu życia i zapobieganiu upadkom.

Jeśli stan pacjenta wymaga leczenia farmakologicznego, stosuje się głównie bisfosfoniany (zapobiegają one utracie gęstości kości). Jest to jeden z leków na osteoporozę wydawanych na receptę.

Biologiczne leczenie osteoporozy pomaga zapobiegać utracie kości i zmniejsza ryzyko złamań.

Pacjenci są zaniepokojeni tym, czy leczenie osteoporozy jest wolne od skutków ubocznych w przypadku obu terapii. Bisfosfoniany mogą powodować nudności, bóle brzucha lub bóle głowy.

• Terapia hormonalna (estrogen, którą rozpoczyna się wkrótce po menopauzie) pomaga utrzymać masę kostną w dobrym stanie. Może jednak zwiększać ryzyko raka piersi i zakrzepów krwi. ^[17]
• Przyjmowanie parathormonu, który stymuluje mineralizację struktur kostnych, może prowadzić do poprawy gęstości kości. ^[18]
• Leki promujące tworzenie nowej masy kostnej są zwykle przyjmowane przez maksymalnie dwa lata.
• Nowa terapia osteoporozy obejmuje lek, który przyczynia się do tworzenia kości. Pacjenci otrzymują zastrzyki w miesięcznych odstępach. ^[19]

Najlepszy lek na osteoporozę jest zawsze zalecany przez lekarza indywidualnie dla każdego pacjenta.

Zdrowa, zróżnicowana dieta i wystarczająca ilość witamin odgrywają ważną rolę w zapobieganiu i leczeniu osteoporozy. Nigdy nie jest za późno na zmianę nawyków żywieniowych. Dlatego zapoznaj się z podstawowymi zasadami prawidłowej diety.

Odżywianie w osteoporozie

1. Kości potrzebują wapnia.
   Naturalnymi źródłami są produkty mleczne, fasola, jarmuż lub soja. Wapń można również uzyskać z suplementów diety. Ile wapnia dziennie na osteoporozę?
   Zalecana dawka dla kobiet poniżej 50 roku życia wynosi 1000 mg na dobę, a powyżej 50 roku życia – 1200 mg na dobę.
   Mężczyźni w wieku do 70 lat powinni spożywać 1000 mg wapnia dziennie, powyżej 70 lat dawka wzrasta do 1200 mg.
   W przypadku długotrwałego przyjmowania wapnia należy zachować ostrożność, aby zrównoważyć spożycie magnezu w stosunku 2:1 na korzyść wapnia.
2. Wystarczająca ilość witaminy D jest niezbędna do prawidłowego wchłaniania wapnia.
   Odpowiednimi źródłami są tłuste ryby, żółtko jaja lub wątroba dorsza. Jednak naturalne źródła często nie są wystarczające i witamina D musi być pozyskiwana z suplementów. Jaka jest zalecana dawka witaminy D?
   Dzienna dawka dla osób poniżej 70 roku życia wynosi 600 IU (jednostek międzynarodowych), dla osób starszych zaleca się 800 IU.
3. Potas poprawia metabolizm wapnia
   Dlatego nie powinno go zabraknąć w diecie. Potas znajduje się w bananach, ziemniakach, śliwkach i szpinaku.
4. Dieta w osteoporozie powinna oczywiście zawierać wszystkie niezbędne składniki odżywcze, a zwłaszcza wystarczającą ilość białka. ^[21]
5. Nadmierne solenie może prowadzić do zwiększonego wydalania wapnia z moczem.
   Dlatego należy przestrzegać zalecanej maksymalnej ilości 6 g soli dziennie (około 1 łyżeczki).^[22]

Alkohol i osteoporoza

Nadmierne spożycie alkoholu negatywnie wpływa na gęstość kości. Eksperci zalecają picie nie więcej niż 14 jednostek alkoholu tygodniowo – jedna jednostka to w przybliżeniu mały „shot” mocnego trunku lub jedno małe piwo. ^[23]

Kawa i osteoporoza

Duże ilości kofeiny mogą przyczyniać się do zaburzeń gospodarki wapniowej w organizmie. Pamiętaj więc, aby pić kawę i inne napoje zawierające kofeinę z umiarem. Jeśli chodzi o wapń, można „poprawić” kawę mlekiem. ^[24]

Wiele można zrobić dla zdrowia kości. Podstawą jest dobra, zdrowa dieta i regularne ćwiczenia. W zapobieganiu osteoporozie jest niezbędna:

• wystarczające spożycie wapnia i witaminy D,
• aktywny tryb życia bez alkoholu i papierosów,
• regularne badanie gęstości kości (densytometria).

Nie zapomnij o praktycznych wskazówkach, aby uniknąć upadków i wypadków. Opłaca się usunąć luźne dywaniki i inne przedmioty z podłogi oraz używać solidnych uchwytów w łazience. Upewnij się, że w domu jest wystarczająco dużo światła, aby się o nic nie potknąć. ^[25]

Regularne ćwiczenia siłowe przyczyniają się do zdrowia kości i budują silne mięśnie. Dzięki mięśniom układ mięśniowo-szkieletowy ma wystarczające wsparcie i może lepiej radzić sobie z codziennymi czynnościami i bardziej wymagającymi czynnościami. Ćwiczenia, które koncentrują się na elastyczności i równowadze, zmniejszają ryzyko upadków i późniejszych złamań. ^[26] Fizjoterapeuta, który ma doświadczenie w leczeniu osteoporozy, może przygotować dla Ciebie odpowiedni plan treningowy.

Uwaga: Ćwiczenia na osteoporozę – joga poprawia równowagę i siłę.

Badania pokazują, że pacjenci z osteoporozą mają gorszą jakość życia. Winić należy nie tylko zwiększone ryzyko złamań i związanych z nimi ograniczeń, ale przede wszystkim same złamania osteoporotyczne i wynikającą z nich niepełnosprawność. ^[27]

Różne stowarzyszenia i organizacje pacjentów mogą pomóc pacjentom lepiej radzić sobie z chorobą i wspierać ich jakość życia. Podnoszą świadomość, organizują spotkania z pacjentami lub udzielają praktycznych wskazówek dotyczących życia z osteoporozą. W Wielkiej Brytanii ludzie mogą skontaktować się z Royal Osteoporosis Society (https://theros.org.uk/).^[28]

Tematem osteoporozy zajmuje się wiele profesjonalnych instytutów badawczych. Wiosną 2024 r. japońscy naukowcy opublikowali wyniki badań nad kluczowym białkiem, które może zapobiegać nadmiernej utracie kości w osteoporozie. ^[29] Badania zmierzają jednak również w innym kierunku – amerykańscy eksperci odkryli niedawno, żeniektóre substancje zawarte w żeń-szeniu mogą potencjalnie przeciwdziałać osteoporozie. ^[30]